Wieże ciśnień w Katowicach

Katowice jako miasto przemysłowe posiadają sporą liczbę nawet w miarę zachowanych do dnia dzisiejszego wież ciśnień. Zwiedzając centrum Katowic oraz rozległe dzielnice miasta zauważymy wolnostojące, reprezentujące neogotyckie, modernistyczne style architektoniczne, niepowtarzalne wieże ciśnień. Większość tych obiektów powstała dzięki projektom Emila i Georga Zillmannów, zapomnianych, a tak bardzo cenionych na Śląsku - architektów.

Wasserturm Schlesien - Water Tower - Silesia


Wieża ciśnień wybudowana w latach 1911-1912 wg projektu niemieckich architektów Emila i Georga Zillmannów, znanych na całym Śląsku ze swoich licznie zrealizowanych  projektów . 

Żelbetowy obiekt wzniesiony na planie okręgu (średnica 14 metrów), posiada wysokość 68 metrów, co czyni konstrukcje pod tym względem jedna z najwyższych w regionie. 

Elewacja wieży ciśnień została zaakcentowana elementami i detalami architektonicznymi odnoszącymi się do stylu secesji. Wyodrębnione z lica muru, wyrastające z cokołu ,szerokie ,wertykalne lizeny podkreślają ukrytą głębie budowli i scalają wizualnie obiekt w całość. 

W górnym fragmencie wieży osadzona jest głowica ze zbiornikiem wodnym, efektywnie podpierana wykuszami, które u podstaw chowają owalne okna i przybierają formę średniowiecznych machikuł. Wieże ciśnień wieńczy dwupoziomowy, ośmiospadowy,  dach zakończony hełmem.

Wieża ciśnień pierwotnie zaopatrywała w wodę koncern przemysłowy - Bergwerksgesellschaft Georg von Giesches Erben. Wodę do zbiornika o pojemności 800m3 wtłaczano z okolicznej rzeki Brynicy. 

Obiekt był wykorzystywany jako punkt obserwacyjny z zamontowanymi teleskopami, które w swoim zasięgu obejmowały teren o promieniu 40 km. Wieża ciśnień wpisana jest do rejestru zabytków, w późniejszym czasie wystawiono budynek na sprzedaż.

Wieża ciśnień w Katowicach - Szopienicach

Majestatyczna wieża ciśnień w Szopienicach została wzniesiona na planie ośmioboku w roku 1912 i wchodziła w skład kompleksu przemysłowego huty cynku "Uthemann". Wieża ciśnień została wzniesiona w stylu neogotyckim najprawdopodobniej przez znanych z innych dzieł - architektów Emila i Georga Zillmannów. Szopienicką wieże ciśnień można podzielić na cztery bardzo charakterystyczne dla większości dla tego typu obiektów fragmenty.

  • Cokół - stanowiący fundamentalną płaszczyznę konstrukcji i pełniący funkcję parteru razem z portalem drzwiowym został wytyczony na planie ośmioboku. Lico cokołu zostało ozdobione masywnymi, prostokątnymi lizenami, łączonymi u szczycie w kwadratową strukturę  akcentując boki bryły. Podstawę wieży ciśnień wieńczy wysoki, spadzisty gzyms.
  • smukły i utrzymany w formie ośmioboku trzon z ulokowanymi wewnątrz ścian otworami imitującymi ostrołukowe, gotyckie okna.
  •  wspartą na kroksztynach głowicę , udekorowaną zawieszonym i łączącym obie kondygnacje - machikułu, detalu bardzo często spotykanym w architekturze gotyku. Głowica razem z małymi okienkami nadaje całej konstrukcji cechy średniowiecznej baszty obronnej.

Namiotowy, dwupoziomowy dach wybudowany na ośmiobocznym zadaszeniu, podzielony małymi lukarnami, pokryty czerwoną dachówką, wieńczy konstrukcję wieży. 

Materiałem użytym do budowy wieży był żelbet, który coraz szerzej znajdował zastosowanie w budownictwie . Wysokość wieży ciśnień wynosi 35 metrów.

Wieża ciśnień w Katowicach - Giszowiec

Jedna z najpiękniejszych wież w woj. Śląskim mieści się w Giszowcu - dzielnicy Katowic. Wieża ciśnień została wybudowana w roku 1909 i razem z innymi elementami wodociągowej infrastruktury za sumę 150 tyś marek. Bajkowa wieża położona w małym lasku na osiedlu robotniczym , już od wielu lat nie rozprowadza bieżącej  wody dla mieszkańców osiedla. 

Zasada działania wieży ciśnień opierała się na rozprowadzeniu pod odpowiednim ciśnieniem wody do osiedlowych rurociągów na bardzo prostych zasadach, zgodnych z prawami grawitacji. 

Obiekt pozornie przypomina wieże ciśnień z Szopienic, wizualnie można jednak  zauważyć przesadę w detalach i elementach oraz liczne  kontrasty w zewnętrznej strukturze elewacji budynku. Są to typowe cechy związane z neomanieryzmem. 

Wieża ciśnień wykonana jest z czerwonej cegły i ma wysokość 33,5 metra. Wieża wsparta na niskim, ceglanym  cokole zwieńczonym  gzymsem. Elementem łączącym cokół z trzonem wieży są drewniane drzwi, schowane nieco do wewnątrz elewacji i ozdobione gzymsem stopniowo wyłaniającym się z lica muru. 

Trzon wieży posiada okienne wnęki wyrażone różnorodnością kształtów i lokowaniem  względem siebie w formie kontrastu. Stylowe balkoniki zawieszone na arkadowych konsolach. Trzon wieży kończą ułożone w arkadowa strukturę kroksztyny. Istotnym elementem wieży jest wykusz "spinający" trzon wieży z głowicą. 

Zadaszenie obiektu składa się z dwupoziomowego, podzielonego oknami dachu w kształcie sześciokąta i pokrytej dachówką karpiówką  wieżyczki. Zbiornik wieży ciśnień potrafił pomieścić około 152 metrów sześciennych wody.

Wieża ciśnień w Katowicach - Bogucicach

Wieża ciśnień na obszarze byłej kopalni  - Ferdynand ( od roku 1936 - kopalnia Katowice), zaadoptowana przez Muzeum Śląskie. Wygląd wieży zbliżony jest do stylu klasycystycznego. Warty uwagi jest gzyms wieńczący trzon konstrukcji z szerokim, płaskim fryzem. Obiekt posiada 40 metrów wysokości.

Wieża ciśnień w Katowicach - Brynów

Wieża została wzniesiona w roku 1912 na potrzeby miejscowej kopalni. Konstrukcja posiada ciekawa elewacje wykonana z cegły. Trzon stopniowo wyrastający z schodkowego cokołu, na którym osadzona jest głowica zaakcentowana gzymsem i profilowanym fryzem.

Kolejowa wieża ciśnień w Katowicach - Centrum

Kolejowa wieża ciśnień przy ulicy 73 Pułku Piechoty

Modernistyczna wieża wykonana z cegły silikatowej, wybudowana w okresie powojennym. Dawniej głowica wieży była ozdobiona biało-czerwoną szachownicą.

Wieża ciśnień przy ulicy Murckowskiej w Katowicach




Popularne posty z tego bloga

Wieża ciśnień - zasada działania - budowa - schemat - przeznaczenie